De Ierse fluit of Irish flute

De menselijke stem is natuurlijk het oudste instrument om muziek te maken. Maar de trommel en de fluit mogen zich verheugen op de tweede en derde plaats. De fluit is daarmee dus één van de oudste muziekinstrumenten!

De oudste fluiten en muziekcultuur

Irish flutes van Kersenhout en Polymere

De allereerste fluiten waren fluiten van beenderen. Lange tijd dacht men dat de oudste fluit een benen fluit was met één toongat. Deze fluit komt uit de tijd van de de vroege homo sapiens en werd “zo denkt men” gebruikt om vogelgeluiden te imiteren.

Recentere vondsten in de Balkan tonen nog oudere fluiten. Deze nog oudere fluiten zijn door neanderthalers gebruikt en hebben bovendien 4 toongaten! Een reeks toongaten betekent dat er eenvoudige toonladders met het instrument gespeeld kunnen worden. Meerdere toongaten in een fluit is daarbij een hele sterke aanwijzing dat het instrument gebruikt werd om melodieën mee te spelen. De mogelijkheid om melodieën te spelen betekent daarmee dat de Neanderthalers al een muzikale cultuur kenden! De menselijke muziekcultuur en het gebruik van fluiten om muziek te maken is daarmee veel ouder dan we tot voor kort dachten.

Moderne dwarsfluiten

De fluit mag een lange geschiedenis hebben maar, sinds de eerst fluiten van been, is er eerlijk gezegd niet zoveel meer aan de fluit veranderd. De oudste fluiten zijn eenvoudige benen en houten dwarsfluiten met één of enkele toongaten. Pas veel later in de middeleeuwen kreeg je fluiten met een mondstuk van klei of leem dat van de bovenkant wordt aangeblazen. Dit is het type fluit zoals de blokfluit en whistle. Maar de oorspronkelijk (dwars) fluit veranderde niet. Het was toen, en is nu nog steeds, niet meer dan een buis met gaten om muziek mee te maken!

Oorspronkelijk had een dwarsfluit alleen toongaten. De moderne metalen dwarsfluit die is uitgevoerd met mechaniek ontstaat pas in de negentiende eeuw. Dit moderne dwarsfluit mechaniek is in Munchen uitgevonden door Theobald Boehm. Deze “Boehm dwarsfluit” ontwikkelt zich in de negentiende eeuw vooral als een instrument voor de elite. De materialen zoals edele zilverlegeringen en de bouwwijze met een ingewikkeld mechaniek maken het instrument kostbaar. De traditionele houten dwarsfluiten die we nu kennen als folk fluiten en de Irish Flute waren instrumenten voor de gewone man.
Een tijd lang werd de moderne Boehm dwarsfluit als muzikaal superieur gezien. De klank is anders en is vooral omarmd door de klassieke muziek en jazz.

De houten dwarsfluit is tegenwoordig gelukkig weer in opmars. De toon is minder gepolijst, warmer en zo je wilt natuurlijker. In de folk muziek van over de hele wereld zet de houten fluit de toon! Het typische timbre van een houten dwarsfluit of Irish flute leent zich fantastisch voor Keltische en Ierse folk muziek. Vaak zijn de fluiten alleen uitgevoerd met toongaten maar ook een eenvoudig mechaniek kom je veel tegen.

Ook in klassieke muziek is de laatste jaren een hernieuwde belangstelling voor houten fluiten. De zogenaamde barok fluiten of houten dwarsfluiten zonder of met eenvoudig mechaniek worden in de klassieke muziek als het ware herontdekt.

De Ierse fluit vandaag

In de Ierse en Keltische folk muziek speelt de Irish flute een belangrijke rol. De moderne dwarsfluit is in de traditionele folk muziek niet populair.
Tot vandaag zie je dat de Irish flute of Ierse fluit een instrument is dat door ambachtslieden in werkplaatsen wordt gemaakt. Massaproductie kom je eigenlijk niet tegen. Een Irish flute maken is ambachtelijk werk!

Een Houten Ierse fluit

Populaire houtsoorten zijn Kersenhout, Rozenhout en Blackwood. Soms wordt Blackwood gezien als de beste houtsoort. Deze houtsoort is in elk geval het meest kostbaar en hard. Onder professionele folk muzikanten is blackwood populair, maar als je verder kijkt zie je dat de houtsoort ook een kwestie van muzikale smaak is. Er worden fantastische fluiten gemaakt van kersenhout, perenhout, sapele, essenhout en je hebt zelfs Ierse fluiten van bamboe.
Naast de keuze van hout is er de keuze van wel of geen mechaniek. Ook dit is vooral een kwestie van de persoonlijke smaak van de muzikant. Op een fluit zonder mechaniek kun je alle tonen spelen maat me een mechaniek kun je sommige noten net wat makkelijker pakken. Speel je vooral traditioneel Iers dan zul je weinig gebruik maken van het mechaniek. Bijna alle traditioneel Ierse muziek is in D of G geschreven. Bij muziek in D of G zul je de noten die je net wat makkelijker met een mechaniek pakt niet spelen.

Delrin en carbon Ierse fluiten

Sinds de industriële revolutie zie je ook Irish flutes van hele andere materialen. Tegenwoordig zie je steeds regelmatiger Irish flutes van polymere kunststoffen en van carbon. Een goede kwaliteit Polymeer of carbon heeft een hoge dichtheid en is erg duurzaam. Delrin en carbon zijn onderhoudsvrij en ongevoelig voor temperatuurschommelingen. Een nadeel van polymeer Ierse fluiten is dat ze vrij zwaar zijn. Carbon is daarentegen vederlicht. Delrin en carbon zijn geen natuurproducten en dat maakt deze fluiten anders. Een houten Ierse fluit ontwikkelt zich qua toon. Een Delrin of carbon fluit is wat hij is. Er gaat niets boven de levendigheid in toon van een goede houten Ierse fluit.

Een Ierse fluit kopen?

Onder folk muzikanten wordt soms hevig gediscussieerd welk type Ierse fluit fluit het beste is! Het antwoord op deze vraag is “zoals bij veel onderwerpen waar hevige discussies over worden gevoerd” niet te geven.

Wil je serieus met de Ierse fluit aan de slag, dan is de muzikale kwaliteit van het instrument natuurlijk wel heel erg belangrijk! Heb je muzikale aspiraties? Wil je spelen in een band of als solist? Ben je op zoek naar een goede Ierse fluit, dan kun je het beste terecht bij een goede maker. Hout is en blijft het beste materiaal om Ierse fluiten van te maken. Hout is een natuurproduct en een houten fluit wordt beter naarmate je hem langer gebruikt.

Goede houten Ierse fluiten vind je onder andere bij: