Folklore en volkswijsheid

Folklore en volkswijsheid wordt vaak gezien als bijgeloof of zogenaamde oude wijvenpraatjes. Vertrouwen kun je beter op de wetenschap! Als je ziek bent ga je naar een arts! Als je wilt weten wat voor weer het wordt, dan kom je terecht bij het KNMI. Voor zaken of dingen die je met fingerspitzengefühl waarneemt is dan niet zoveel ruimte. Toch is er ook een tijd geweest dat mensen op het boerenverstand moest vertrouwen. Er was een tijd dat er geen andere wetenschap was dan de dagelijkse ervaring.

Nu wil ik die goede oude tijd niet romantiseren. Ik denk niet dat iemand vandaag nog “echt” terug wil naar vroeger. De tijd dat we nog niet wisten dat het bacteriën en virussen waren die ons ziek maakten De tijd dat slechts konden hopen dat de oogst groot genoeg was voor de winter. Een tijd waarin het individuele leven volstrekt ondergeschikt was aan de stam of sibbe waartoe je behoorde. Die tijd van onwetendheid zal geen weldenkend mens terug wensen.

Oude wijsheden

Veel oeroude volkswijsheid is met de tijd in ongebruik geraakt en zelfs vergeten. Veel oeroude gebruiken zijn al vervaagd met de komst van het christendom. De kerk deed volksgebruiken af als heidens en en hekserij. Met het stempel hekserij werd folklore en volkswijsheid ook een synoniem voor verkeerd. En zodra het woord hekserij werd genoemd waren traditionele volksgebruiken een gevaarlijke bezigheid. Voor je het wist stond je als heks of ketter op de brandstapel.

De komst van de wetenschap brengt daar langzaam verandering is. De wetenschap doet sinds de 18e eeuw veel volksgebruiken echter ook af als bijgeloof en onzin. Wetenschappelijke inzichten maakte korte metten met veel bijgeloof, angst en onwetendheid. De wetenschap leerde dat de aarde om de zon heen draait en niet andersom. De wetenschap leerde dat hygiëne belangrijk is. Wetenschap heeft het moderne leven mogelijk gemaakt. Warme huizen, continu voedselvoorziening en een medische gezondheidszorg waar mensen, nog maar kort geleden, niet eens van durfden dromen.

Folklore, volkswijsheid, het kind en het badwater

Met al het goede dat de moderne wereld heeft gebracht is de aloude volkswijsheid en folklore op de achtergrond geraakt. Wijsheden die van generatie op generatie werden overgedragen. De dingen die je op je klompen kon aanvoelen. Dat je aan de vlucht van de vogels kon zien wat het weer ging doen. Dat een kastanje in je broekzak goed was voor de reumatiek. Dat het gewoon was om met een wichelroede een waterput te vinden. Er was een tijd dat we een Vlier tegen het huis aanplanten ter bescherming van haar bewoners.

Veel oude volksgebruiken waren doorspekt met bijgeloof, maar veel oude volksgebruiken waren ook bijzonder praktisch! Dat veel volkswijsheid met bijgeloof is vermengd maakt het nog geen onzin. Verhalen over witte wieven weerhielden je er van op op nevelige ochtenden moerasachtige gebieden te betreden. Een gebruik op basis van bijgeloof kan op deze manier verdraaid praktisch zijn voor de veiligheid. Een Vlier die tegen het huis wordt aangeplant zou voorspoed brengen en bescherming bieden voor de bewoners van het huis. Dit is tegenwoordig een vergeten gebruik. Je zier bijna nergens meer een Vlier tegen het huis staan. Dat een Vlier tegen het huis aangeplant vliegen en muggen op afstand houdt zijn we ook vergeten!
Veel volkswijsheid en bijgeloof is verrassend praktisch. Misschien is met de tijd het kind met het badwater weggeworpen.