Ierse fluit

De menselijke stem is natuurlijk het oudste instrument om muziek te maken. Maar ook de fluit mag zich samen met de trommel tot de oudste muziekinstrumenten rekenen. De fluit is één van de oudste muziekinstrumenten! De Ierse fluit die we gebruiken in de traditioneel Ierse folkmuziek is, heel verrassend, een betrekkelijk jong instrument. De Ierse fluit lijkt een hele traditionele dwarsfluit. Maar zoals we de Ierse dwarsfluit nu kennen is het een vooral een uitvinding uit de tweede helft van de twintigste eeuw.

De oudste fluiten

De allereerste fluiten waren fluiten gemaakt van beenderen. Lange tijd dacht men dat de oudste fluit een benen fluit was met één toongat. Deze fluit komt uit de tijd van de de vroege homo sapiens en werd waarschijnlijk gebruikt om vogelgeluiden te imiteren.
Recent hebben archeologen in de Balkan nog oudere fluiten gevonden. Deze nog oudere fluiten zijn door neanderthalers gemaakt en hebben niet één maar vier toongaten! Een reeks toongaten betekent dat er eenvoudige toonladders en dus een melodie op het instrument kan worden gespeeld. Het kan dus maar zo zijn dat de Neanderthalers al een muzikale cultuur kenden! De menselijke muziekcultuur en het gebruik van fluiten om muziek te maken is daarmee veel ouder dan we tot voor kort dachten.

Boehm dwarsfluiten

De fluit mag een lange geschiedenis hebben, maar sinds de eerst fluiten van been, is er eerlijk gezegd niet zoveel aan de fluit veranderd. Pas veel later in de middeleeuwen, kreeg je fluiten met een mondstuk van klei of leem, dat van de bovenkant wordt aangeblazen. De oorspronkelijk “dwars” fluit is sinds de oudheid niet echt meer veranderd. Het was toen, en is nu nog steeds, niet meer dan een buis met gaten om muziek mee te maken!

De moderne metalen dwarsfluit die is uitgevoerd met mechaniek ontstaat pas in de negentiende eeuw. Dit type “Boehm dwarsfluit” ontwikkelt zich vooral als een instrument voor de elite. De materialen zoals edele zilverlegeringen en de bouwwijze met een ingewikkeld mechaniek maken de moderne dwarsfluit kostbaar. De traditionele houten dwarsfluiten of Engelse fluiten, met of zonder kleppen mechaniek, waren sindsdien voor de gewone man. Een tijd lang werd de moderne Boehm dwarsfluit als muzikaal superieur gezien. De klank van deze moderne zilveren fluiten is vooral omarmd door de klassieke muziek en jazz.

De Ierse fluit

In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw vindt er een grote opleving plaats van de traditioneel Ierse folkmuziek. Met deze opleving komt ook houten dwarsfluit weer in beeld. De Ierse fluit zoals we die nu kennen is namelijk geen oude fluit. De Ierse fluit is vooral “opnieuw” ontwikkelt tijdens het reveil van de Keltische en Ierse folkmuziek. Daarvoor werd folk vooral op Engelse fluiten gespeeld. De toon is minder gepolijst, warmer en zo je wilt natuurlijker. De Ierse fluit zoals we nu kennen is vooral gemaakt om folkmuziek op te spelen. Het warme timbre leent zich fantastisch voor traditioneel Ierse en Keltische folkmuziek. De fluiten zijn uitgevoerd met open toongaten eventueel aangevuld met een beperkt aantal kleppen. De Ierse fluit mag dan een moderne ontwikkeling zijn, het is een puur en natuurlijk traditioneel muziekinstrument. Ierse fluiten maken is geen productiewerk maar een ambacht. Massaproductie kom je bij goede Ierse fluiten niet tegen. Het is vakmanschap en handwerk om een goed instrument te maken. Een goede Ierse fluit koop je dan ook niet in de winkel maar in een werkplaats!

Ook in klassieke muziek is de laatste jaren een hernieuwde belangstelling minder houten dwarsfluiten. De barok dwarsfluit of houten traverso fluit wordt net als de Ierse fluit herontdekt.