Ierse fluit maker Steffen Gabriel “exclusieve houten Ierse fluiten”

Als muzikant / fluitist raak ik altijd weer geïnspireerd door mensen die met passie en vakmanschap houten Ierse fluiten maken. Één van de fluitbouwers die mij meer heeft verteld over zijn werk en vakmanschap is fluiten maker Steffen Gabriel. Zijn werkplaats heeft hij in Telgte, Duitsland en dat is vanuit Nederland prima bereikbaar. Steffen Gabriel maakt Ierse fluiten van exclusieve houtsoorten. Steffen is zowel professioneel muzikant als instrumenten bouwer en dat maakt zijn product bijzonder. Maak kennis met Steffen Gabriel, een maker van exclusieve Ierse fluiten.

Hoe lang ben je fluitmaker?

Irish flute maker Steffen Gabriel
Steffen Gabriel

Eind 2008 ben ik begonnen met het maken van houten Ierse fluiten door een basiswerkplaats op te zetten met een draaibank en een kolomboormachine. Ik had plannen gevonden voor het maken van een fluit op internet. Met die plannen ben ik gestart. Ik leerde eerder dat jaar het basiswerkzaamheden op de draaibank van uilleann pipes maker Davy Stephenson. Oorspronkelijk probeerde ik stage te lopen bij een blokfluit-, fluit- of klarinetmaker, maar de stageplaatsen daar zijn erg schaars. Uiteindelijk kreeg ik een positieve reactie van een blokfluit bouwer, maar die zei dat ik drie jaar moest wachten, voordat ik met een stage kon beginnen. Dus besloot ik uiteindelijk om helemaal zelf houten fluiten te leren maken. Ik heb geïnvesteerd in een zeer goede houtdraaibank die me 12 jaar later nog steeds goed van pas komt. Ik begon met het oefenen van hout draaien en al die andere basisvaardigheden die je nodig hebt om een goede Ierse fluit te maken. Een jaar later kreeg ik een metaaldraaibank en leerde ik ook reamers te maken. Dit was een belangrijk keerpunt. Want zonder reamer kun je geen goede fluit maken. Snel na het opdoen van alle basisvaardigheden was mijn eerste goed bespeelbare Ierse fluit klaar. Deze eerste “houten Ierse fluit” heb ik nog steeds en ik bespeel hem nog regelmatig. Mijn huidige fluiten zijn veel beter, maar hoe dan ook, het is de allereerste en daardoor een bijzonder instrument.

In april 2010 heb ik eindelijk mijn bedrijf aangemeld. Toen ben ik begonnen met het aannemen van bestellingen. Terwijl ik dit schrijf is het 2020 en merk ik dat ik mijn mijn tiende verjaardag vier als fluitmaker … wohoo! De afgelopen tien jaar maakte ik ongeveer 170 houten fluiten en veel kopstukken voor fluiten van andere makers.

Wat drijft je in jouw vakmanschap?

Ik probeer altijd de best mogelijke Ierse fluit te maken, zowel qua toon als qua speelbaarheid. Veel Ierse fluitspelers blijven volhouden dat „een goede Ierse fluit moeilijk te bespelen moet zijn. “Dit zou de fluitist leren om nauwkeurig te spelen en een eigen muzikaal karakter op te bouwen”. Eerlijk gezegd vind ik dat onzin. Een goede fluit mag de muzikant niet in de weg staan. Om als muzikant een muzikaal karakter op te bouwen moet de fluit een betrouwbaar muzikaal gereedschap zijn. Muziek is leuk en hoort geen onnodig zwaar werk zijn. Dan staat de Ierse fluit de muzikant in de weg. Ik streef er bijvoorbeeld naar om mijn fluiten aan de handen van de muzikant aan te passen, hoe klein of groot ze ook zijn. Ook ergonomische aanpassingen aan het klankgat zijn een standaardservice en kosten geen extra geld. Ik stem fluiten dus regelmatig af op de handen van klanten, verplaats klankgaten (binnen akoestische mogelijkheden) en ik stem embouchuregaten af om ervoor te zorgen dat de muzikant de allerbeste fluit krijgt voor haar of zijn muziek.

Wat zijn je belangrijkste uitdagingen voor het maken van een Ierse fluit?

Irish flutes gemaakt door Steffen gabriel

Houtkeuze is de eerste uitdaging. Je kunt niet binnen in houtblokken kijken. De mooiste premium houten stam kan houtworm of een rotte plek binnenin hebben. Dit kan een fluit waar je uren werk in hebt zitten compleet verpesten. In de loop van de tijd heb ik telkens beter geleerd waar op op moet letten bij het maken van Ierse fluiten. Je begrijpt dat het dus een must is om meer houtstukken bij de hand te hebben dan je nodig hebt voor één fluit.

Een andere uitdaging tijdens het maken van een Ierse fluit is om bij te houden aan welke onderdelen je werkt. Hout heeft tijd nodig om zich tussen de productie stappen door te nestelen. Wanneer je te ongeduldig bent kunnen de gemaakte fluit onderdelen barsten of splijten. Het is dus belangrijk om een gedetailleerd logboek bij te houden van de onderdelen waaraan je werkt. Wanneer heb je het gesneden, wanneer heb je het onderdeel omgedraaid, geboord, laten rusten, enzovoort.

Het is als maker van Ierse fluiten ook belangrijk om stabiliteit in je werk te behouden. Een Ierse fluit moet zo goed mogelijk bespeelbaar zijn. Natuurlijk vragen muzikanten vaak om persoonlijke details en aanpassing in de speelbaarheid of stemming van de fluit. Dan is het belangrijk om constante kwaliteit te garanderen. De algehele speelkwaliteit van de door mij gemaakte Ierse fluiten moet stabiel op het hoogst mogelijke niveau staan. Consistentie is moeilijk te bereiken. Er is altijd een bepaalde variatie, je werkt tenslotte met hout en dat is een natuurproduct. Al met al denk ik dat mijn fluiten consistent zijn.

In de loop der jaren verandert je werk natuurlijk. Een fluit die ik zeven jaar geleden heb gemaakt, zal niet spelen zoals die ik vandaag heb gemaakt, Dit komt simpelweg omdat mijn ervaring met de tijd veranderd. Ik denk dat dat prima is, als mensen een fluit komen proberen, krijgen ze wat ze hebben geprobeerd. Ik denk dat dat heel belangrijk is.

Hoe belangrijk is het voor jou om ook muzikant te zijn?

Muzikant zijn is voor mij erg belangrijk. Hoe moet ik anders bepalen of mijn werk goed is als ik de Ierse fluit die ik heb gemaakt niet kan bespelen? Omdat ik professioneel muzikant ben weet ik precies hoe de fluiten die ik maak zich als muzikaal gereedschap moeten gedragen. Ik merk ik meteen of er iets wel of niet klopt. Een beginnende of minder ervaren muzikant zou kleine onvolkomenheden waarschijnlijk niet opmerken. Ik denk dat muzikant zijn voor een Ierse fluitmaker erg belangrijk is. Een goede embouchure is cruciaal om überhaupt een noot goed van het instrument te krijgen. Instrumenten die meer gemechaniseerd zijn, zoals piano’s of accordeons, kunnen worden gemaakt door mensen die niet spelen. Bij deze instrumenten kunnen veel zaken worden gemeten, zoals veerkracht en de stemming van snaren of riet. Een Ierse fluit heeft de speler nodig met ervaring en een goede embouchure om een fluit op speelkwaliteiten te beoordelen. Ik heb ooit een man ontmoet die me vertelde dat hij een fluitbouwer was, ik probeerde een van zijn fluiten. De fluit zag er goed uit maar was totaal niet speelbaar. Deze fluitenmaker dacht zelf dat hij het behoorlijk goed deed, maar hij kon zelf niet spelen, dus hoe moet hij dat weten?

Een Irish flute van Olijfhout

Steffen Gabriel maakt Ierse fluiten van African Blackwood, Mopane en Olijfhout. Blackwood is voor veel muzikanten de meest voor de hand liggende keuze. Maar je kunt ook goede fluiten maken van Kersenhout, Sapele, Mopane, Chacate Preto of English Yew. Een Ierse fluit van Olijfhout, daar had ik tot voor kort nog niet van gehoord. Steffen Gabriel werkt met Olijfhout dus kun heb ik hem gevraagd een aantal woorden aan deze bijzondere houtsoort voor een Ierse fluit te besteden?

Irish flutes van African  Blackwood en Olijfhout

Als Ierse fluitbouwer heb ik in de loop der jaren een aantal verschillende houtsoorten geprobeerd. Met een aantal houtsoorten ben ik ook weer gestopt. Een goede houtsoort voor een Ierse fluit moet hard en dicht zijn. Het hout moet een dichte korrel hebben. Blackwood en Mopane zijn in dit opzicht perfect, maar buxus is ook een heel mooi en hard fluithout. Niet alleen hout maar ook Delrin kunststof werkt goed voor Ierse fluiten. Zelf ben ik gestopt met Delrin te werken omdat ik er een hekel aan heb om met Delrin als grondstof te werken. Bovendien is het geen natuurproduct. Olijfhout is voor mij een goede vervanging voor buxus. Buxus is tegenwoordig moeilijk te krijgen en erg duur. Bovendien heeft Buxus het nadeel dat het neigt om met de tijd te vervormen.
Olijfhout is een Europees hout! Het is hard en heeft een dichte korrel. Olijfhout is bovendien een goede optie voor mensen die liever geen Irish flute van tropisch hardhout hebben. Olijfhout is ongeveer 15-20% lichter dan African Blackwood of Mopane. Mensen met wat minder sterke armen en schouders kunnen een fluit van Olijfhout door het lagere gewicht goed spelen.

Ik heb in de loop van de tijd dus diverse houtsoorten geprobeerd. Toch heb ik besloten om mijn beschikbare keuzes klein te houden. Zo kan ik mij richten op voorraden van hoge kwaliteit voor een goede prijs. Dit komt omdat ik grotere hoeveelheden koop. Mijn African blackwood voorraad zal is waarschijnlijk voor de komende tien jaar voldoende. Af en toe vragen klanten om speciale houtsoorten en ik lever ze graag wanneer het haalbaar is. Sommige houtsoorten moet ik weigeren omdat ze te zacht, te licht zijn of lastig bewerkbaar omdat ze gereedschap binnen enkele seconden bot maken.

Voor meer informatie over de Ierse fluiten van Steffen Gabriel: